Zmiana stanowiska nauczyciela bez pisemnego aneksu. Czy wykonywanie pracy oznacza zgodę na nowe warunki?

Zmiana stanowiska nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania nie zawsze przebiega według prostego schematu: pisemna propozycja, podpis nauczyciela i nowy dokument określający wszystkie warunki zatrudnienia.

W praktyce zdarzają się sytuacje, w których nauczyciel zaczyna wykonywać pracę na innym stanowisku lub na zmienionych warunkach, pracodawca traktuje te warunki jako obowiązujące, a dopiero później powstaje spór, czy zmiana była skuteczna, skoro nie została prawidłowo albo w pełni potwierdzona na piśmie.

Czy brak pisemnego aneksu oznacza wówczas, że do zmiany warunków zatrudnienia w ogóle nie doszło?

Nie zawsze. W określonych okolicznościach zasadnicze znaczenie może mieć rzeczywista wola stron i sposób, w jaki po uzgodnieniu nowych warunków faktycznie wykonywały stosunek pracy.

Stosunek pracy nauczyciela mianowanego podlega szczególnym zasadom

Punktem wyjścia musi być Karta Nauczyciela.

W przypadku nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania nie można swobodnie posługiwać się wszystkimi konstrukcjami właściwymi dla zwykłego umownego stosunku pracy.

Sąd Najwyższy wielokrotnie zwracał uwagę na szczególny charakter tego zatrudnienia. Dotyczy to również zmiany stanowiska nauczyciela.

Art. 18 ust. 1 Karty Nauczyciela przewiduje możliwość przeniesienia nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania na inne stanowisko w tej samej lub innej szkole, w tej samej lub innej miejscowości — na jego wniosek albo za jego zgodą.

Zgoda nauczyciela nie jest tutaj nieistotną formalnością.

Przeniesienie jest formalnie jednostronne, ale materialnie wymaga udziału obu stron

Bardzo wyraźnie przedstawił to Sąd Najwyższy w wyroku z 10 stycznia 2017 r., III PK 47/16.

SN wskazał, że przeniesienie nauczyciela na podstawie art. 18 KN jest jednostronne jedynie formalnie. W sensie materialnym jest czynnością dwustronną, obejmującą oświadczenia woli pracownika i pracodawcy.

Ma to istotne znaczenie praktyczne.

Jeżeli pracodawca chce zmienić stanowisko nauczyciela w trybie wymagającym jego zgody, trzeba ustalić nie tylko, jakie dokumenty zostały sporządzone, lecz również czy nauczyciel rzeczywiście zaakceptował zmianę i jakie warunki zostały przez strony uzgodnione.

Czy zgoda nauczyciela zawsze musi przybrać formę pisemną?

I tutaj zaczyna się najciekawszy problem.

Brak późniejszego dokumentu albo wadliwe pisemne potwierdzenie uzgodnionych warunków nie musi automatycznie prowadzić do wniosku, że porozumienie stron nigdy nie zostało osiągnięte.

W prawie pracy znaczenie mogą mieć nie tylko wyraźne oświadczenia składane na piśmie, lecz również zachowanie stron, jeżeli w konkretnych okolicznościach jednoznacznie ujawnia ich wolę.

Dlatego w sporze dotyczącym zmiany stanowiska nauczyciela nie zawsze wystarczy zadać pytanie: „Czy istnieje podpisany aneks?” Trzeba również ustalić:

• co dokładnie zaproponował pracodawca,
• na jakie warunki nauczyciel rzeczywiście się zgodził,
• jakie stanowisko następnie zajmował,
• jaką pracę faktycznie wykonywał,
• w jakim wymiarze realizował obowiązki,
• jak przez kolejne miesiące strony traktowały zmienione warunki zatrudnienia.

Dopiero cały ten materiał pozwala ocenić, czy doszło do skutecznej zmiany treści stosunku pracy.

Faktyczne wykonywanie pracy może mieć znaczenie

Szczególnie istotna może być sytuacja, w której po uzgodnieniu nowych warunków nauczyciel rzeczywiście przystępuje do wykonywania pracy zgodnie z nimi, a pracodawca tę pracę przyjmuje i organizuje zatrudnienie według uzgodnionego modelu.

Takiego zachowania nie można automatycznie pomijać tylko dlatego, że późniejsza dokumentacja okazała się niepełna.

Nie oznacza to oczywiście, że każde faktyczne wykonywanie innych obowiązków automatycznie prowadzi do trwałej zmiany stanowiska nauczyciela.

Każdorazowo trzeba ustalić, czy zachowanie obu stron rzeczywiście pozwala odtworzyć zgodną wolę zmiany warunków zatrudnienia oraz czy dana zmiana była prawnie dopuszczalna w świetle Karty Nauczyciela.

To właśnie odróżnia ocenę prawną konkretnej sprawy od prostego sprawdzenia, czy w aktach osobowych znajduje się dokument zatytułowany „aneks”.

Dlaczego późniejszy brak pisemnego potwierdzenia może nie rozstrzygać sprawy?

Forma dokumentu i samo istnienie uzgodnienia to dwie kwestie, których nie należy automatycznie utożsamiać.

Jeżeli z całokształtu okoliczności wynika, że strony wcześniej osiągnęły porozumienie dotyczące zmiany, a następnie przez swoje zachowanie zaczęły je wykonywać, późniejszy brak właściwego potwierdzenia na piśmie może mieć inne znaczenie niż całkowity brak zgody nauczyciela.

Dlatego w sporach tego rodzaju szczególnie ważne są nie tylko dokumenty znajdujące się w aktach osobowych.

Znaczenie mogą mieć również korespondencja stron, arkusze organizacyjne, zakres faktycznie powierzonych obowiązków, przydział zajęć, dokumentacja płacowa oraz inne dowody pokazujące, jak stosunek pracy był rzeczywiście wykonywany po uzgodnionej zmianie.

Nie każda zmiana może jednak zostać „naprawiona” zachowaniem stron

To zastrzeżenie jest bardzo ważne.

Nie można z powyższego wyprowadzać zasady, że w stosunku pracy nauczyciela wszystko można zmienić ustnie albo przez fakty dokonane.

Karta Nauczyciela zawiera regulacje szczególne i w zależności od rodzaju zmiany może przewidywać określony tryb, przesłanki oraz kompetencje właściwych podmiotów.

Dlatego argument dotyczący dorozumianej akceptacji nie zastępuje analizy podstawy prawnej zmiany.

Najpierw trzeba odpowiedzieć na pytanie, jaki mechanizm prawny miał zastosowanie, a dopiero później badać, czy wymagane oświadczenia woli zostały skutecznie złożone i co wynika z zachowania stron.

Co powinien sprawdzić nauczyciel albo dyrektor szkoły?

Jeżeli powstał spór dotyczący stanowiska lub wymiaru zatrudnienia nauczyciela, nie warto ograniczać analizy do ostatniego dokumentu znajdującego się w aktach osobowych.

Trzeba odtworzyć całą sekwencję zdarzeń: propozycję zmiany, stanowisko nauczyciela, podstawę prawną, późniejsze zachowanie stron i rzeczywisty sposób wykonywania pracy.

Dopiero wtedy można odpowiedzialnie ocenić, czy zmiana była skuteczna.

Masz spór dotyczący warunków zatrudnienia nauczyciela?

Jeżeli problem dotyczy przeniesienia, zmiany stanowiska, wymiaru zatrudnienia, mianowania albo rozbieżności między dokumentacją a warunkami, na których praca była faktycznie wykonywana, sprawa może wymagać analizy nie tylko dokumentów, ale również całego przebiegu zatrudnienia.