ZUS pomniejszył emeryturę o wcześniej pobrane świadczenia? Co powinni wiedzieć nauczyciele i inni wcześniejsi emeryci

Wielu nauczycieli skorzystało przed laty z emerytury na podstawie art. 88 Karty Nauczyciela, a po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego wystąpiło o emeryturę powszechną. W decyzji ZUS często okazuje się, że podstawę obliczenia nowej emerytury pomniejszono o wszystkie pobrane wcześniej świadczenia.

Podstawą jest art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis wymienia wprost emerytury nauczycielskie z art. 88 Karty Nauczyciela, a także inne wcześniejsze emerytury, m.in. z art. 46, 50, 50a, 50e i 184 ustawy emerytalnej. Problem nie dotyczy więc wyłącznie nauczycieli, choć w tej grupie występuje bardzo często.

Taki sposób obliczenia emerytury można w wielu przypadkach zakwestionować. Kluczowa jest data złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę.

Najważniejsza data: 6 czerwca 2012 r.

Art. 25 ust. 1b wprowadzono ustawą z 11 maja 2012 r., ogłoszoną 6 czerwca 2012 r. Przepis obowiązuje od 1 stycznia 2013 r.

Kto złożył wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r., podejmował decyzję w stanie prawnym, który nie przewidywał późniejszego odejmowania pobranych świadczeń od emerytury powszechnej. Nie mógł więc przewidzieć, że skorzystanie z przysługującego mu prawa obniży w przyszłości kolejne świadczenie.

Trudniejsza jest sytuacja nauczycieli, którzy złożyli wniosek o emeryturę z art. 88 po tej dacie. Sądy zwykle przyjmują, że skutki ogłoszonego już przepisu można było przewidzieć.

Co orzekł Trybunał Konstytucyjny

W wyroku z 6 marca 2019 r. (sygn. P 20/16) Trybunał uznał, że stosowanie art. 25 ust. 1b wobec kobiet urodzonych w 1953 r., które przed 2013 r. przeszły na wcześniejszą emeryturę, narusza zasadę zaufania obywatela do państwa (art. 2 Konstytucji).

W wyroku z 4 czerwca 2024 r. (sygn. SK 140/20) Trybunał orzekł, że art. 25 ust. 1b jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o objęte nim świadczenie przed 6 czerwca 2012 r. Wyrok nie został dotychczas ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Utrudnia to wznowienie postępowania w zwykłym trybie, ale nie zamyka drogi do sądu.

Co mówi Sąd Najwyższy, także o emeryturach nauczycielskich

Sąd Najwyższy przyjmuje, że ochrona wynikająca z wyroku P 20/16 nie ogranicza się do kobiet urodzonych w 1953 r. W wyroku z 14 sierpnia 2024 r. (sygn. III USKP 113/23) SN odniósł się do sytuacji mężczyzn, którzy spełnili warunki przejścia na emeryturę nauczycielską, i przywołał linię orzeczniczą, zgodnie z którą potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty wcześniejszych emerytur wypłacone po osiągnięciu wieku uprawniającego do emerytury powszechnej. W praktyce oznacza to, że emerytura pobierana przed osiągnięciem tego wieku nie powinna obniżać emerytury powszechnej.

Linia ta nie jest jednak całkowicie jednolita. Postanowieniem z 18 czerwca 2026 r. (sygn. II USKP 47/26) Sąd Najwyższy przekazał składowi siedmiu sędziów pytanie o zakres czasowy pomniejszenia. Skład przekazujący wskazał możliwość odliczania emerytur wypłaconych od 1 stycznia 2013 r. Do czasu rozstrzygnięcia tej kwestii wynik poszczególnych spraw może zależeć od sposobu ich przygotowania i przyjętej argumentacji.

Wyroki sądów apelacyjnych w sprawach nauczycieli

W orzecznictwie sądów apelacyjnych sprawy nauczycieli z emeryturą z art. 88 Karty Nauczyciela ocenia się według tych samych zasad co sprawy innych wcześniejszych emerytów. Sąd Apelacyjny w Poznaniu (wyrok z 29 grudnia 2025 r., sygn. III AUa 863/25), choć rozpoznawał sprawę emerytury z art. 184, podkreślił, że argumentacja Trybunału jest wspólna dla uprawnionych z art. 88 Karty Nauczyciela i z ustawy emerytalnej, a ich różnicowanie byłoby nieuzasadnione. Sąd Apelacyjny w Białymstoku (wyrok z 13 sierpnia 2025 r., sygn. III AUa 449/25), w sprawie nauczycielki pobierającej emeryturę z art. 88 od 2007 r., wyłączył z potrącenia świadczenia wypłacone przed osiągnięciem przez nią powszechnego wieku emerytalnego.

Pomniejszenie nie dotyczy nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, ponieważ art. 25 ust. 1b go nie wymienia.

Prawomocna decyzja sprzed lat nie zamyka sprawy

Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 20 maja 2026 r. (sygn. III AUa 943/25) rozpoznawał sprawę ubezpieczonego, który złożył wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. Sąd zmienił wyrok i decyzję ZUS, przyznając na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej prawo do ponownego ustalenia emerytury bez potrącenia świadczeń wypłaconych do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego.

Ponowne ustalenie świadczenia przysługuje co do zasady od miesiąca złożenia wniosku. Wyrównanie za okres wcześniejszy jest możliwe tylko w ograniczonym zakresie, np. gdy zaniżenie wynikało z błędu organu rentowego. Zwłoka ze złożeniem wniosku może więc oznaczać niższe wyrównanie.

Projekt ustawy: kogo obejmie i czego nie da

Rząd przygotowuje ustawę dotyczącą osób objętych art. 25 ust. 1b (projekt UD204). Według wersji z 13 lipca 2026 r. projekt:

• obejmuje osoby, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r., w tym o emeryturę nauczycielską z art. 88 Karty Nauczyciela,
• dotyczy kobiet urodzonych w latach 1949–1959 i mężczyzn urodzonych w latach 1949–1954, z wyłączeniem rocznika 1953, objętego wcześniejszymi rozwiązaniami,
• przewiduje zwiększenie emerytury od 1 kwietnia 2027 r., bez wyrównania za lata, w których świadczenie było zaniżone,
• zakłada, że po wejściu ustawy w życie nie będzie można wszczynać nowych postępowań przed ZUS i sądami w tej sprawie; postępowania już toczące się mają być kontynuowane.

Projekt jest na etapie uzgodnień i może się jeszcze zmienić. Czekanie na ustawę może jednak oznaczać utratę możliwości wszczęcia własnego postępowania i brak wyrównania za przeszłość. Warto więc wcześniej ocenić, czy w konkretnym przypadku droga sądowa nie daje więcej.

Sprawdź trzy daty

1. Kiedy złożono wniosek o wcześniejszą emeryturę, w tym emeryturę z art. 88 Karty Nauczyciela: przed czy po 6 czerwca 2012 r.?
2. Kiedy osiągnięto powszechny wiek emerytalny?
3. Kiedy ZUS wydał decyzję o emeryturze powszechnej i czy jest ona już prawomocna?

Jeżeli wniosek o wcześniejszą emeryturę złożono przed 6 czerwca 2012 r., a ZUS przy obliczaniu emerytury powszechnej zastosował art. 25 ust. 1b, decyzję warto przeanalizować.

Terminy

Od nowej decyzji ZUS odwołanie wnosi się co do zasady w terminie miesiąca od jej doręczenia, za pośrednictwem ZUS do sądu okręgowego. Jeżeli decyzja jest już prawomocna, można złożyć wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia. W obu przypadkach liczy się czas.

---

Stan prawny i orzecznictwo na 30 września 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.

Kancelaria Adwokacka adw. Marcin Gębicki – Chełm