Godziny ponadwymiarowe nauczyciela w 2026 r. – kiedy należy się wynagrodzenie mimo niezrealizowania zajęć?

Od 1 stycznia 2026 r. obowiązują nowe zasady wynagradzania za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe nauczyciela. Zmiana ma duże znaczenie praktyczne, ponieważ samo niezrealizowanie zaplanowanej lekcji nie oznacza już automatycznie utraty wynagrodzenia.

Kluczowe znaczenie ma obecnie odpowiedź na dwa pytania: dlaczego zajęcia się nie odbyły oraz czy nauczyciel był gotowy do ich przeprowadzenia?

Godzin ponadwymiarowych nie należy utożsamiać z pracą nadliczbową – szerzej wyjaśniam to w artykule o nadgodzinach nauczyciela.

Godziny ponadwymiarowe nauczyciela – nowa zasada z art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela

Zgodnie z art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje również wtedy, gdy przydzielone nauczycielowi zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze nie zostały zrealizowane:

• z przyczyn niedotyczących nauczyciela oraz
• nauczyciel był gotowy do realizacji tych zajęć.

Oznacza to istotne odejście od prostego założenia, że wynagrodzenie za godzinę ponadwymiarową należy się wyłącznie wtedy, gdy zajęcia faktycznie się odbyły.

Jeżeli lekcja nie doszła do skutku z przyczyn niezależnych od nauczyciela, zasadnicze znaczenie ma jego gotowość do jej przeprowadzenia.

Sprawy o wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe to jeden z tematów, którymi kancelaria zajmuje się w ramach prawa pracy.

Wycieczka klasy – czy nauczyciel zachowuje wynagrodzenie?

Tak – jeżeli nauczyciel miał w tym czasie zaplanowaną godzinę ponadwymiarową, zajęcia nie odbyły się z powodu wyjazdu klasy, a nauczyciel pozostawał gotowy do ich realizacji.

Ministerstwo Edukacji Narodowej wprost wskazuje wyjazd klasy na wycieczkę jako przykład sytuacji, w której niezrealizowanie zajęć następuje z przyczyn niedotyczących nauczyciela.

Nie powinno zatem decydować samo to, że lekcja faktycznie się nie odbyła.

Nieobecność ucznia na nauczaniu indywidualnym

Podobnie należy oceniać sytuację, w której nauczyciel miał przeprowadzić zaplanowane zajęcia indywidualne, ale uczeń był nieobecny.

Jeżeli nauczyciel był gotowy do przeprowadzenia zajęć, nieobecność ucznia jest przyczyną niedotyczącą nauczyciela.

Także tę sytuację MEN wskazuje wprost jako przykład zastosowania nowych przepisów.

Czy dyrektor musi przydzielić nauczycielowi w tym czasie inne zadania?

Nie.

Art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela pozwala przydzielić nauczycielowi w czasie niezrealizowanej godziny ponadwymiarowej inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym określone zajęcia opiekuńcze lub wychowawcze.

Nie oznacza to jednak, że wykonanie takich dodatkowych zadań jest warunkiem otrzymania wynagrodzenia.

Jeżeli nauczyciel pozostawał gotowy do przeprowadzenia swoich zajęć, ale dyrektor nie zlecił mu w tym czasie innych czynności, samo to nie pozbawia nauczyciela prawa do wynagrodzenia.

Co oznacza „gotowość do realizacji zajęć”?

To jeden z najważniejszych elementów nowej regulacji.

Nie wystarcza stwierdzenie, że określona godzina znajdowała się w planie. W razie sporu trzeba ustalić, czy nauczyciel rzeczywiście był gotowy do wykonania przydzielonej pracy, a przeszkoda w przeprowadzeniu zajęć nie leżała po jego stronie.

Ministerstwo Edukacji Narodowej wskazuje, że na gotowość składają się łącznie cztery elementy: zamiar świadczenia pracy, faktyczna zdolność do jej wykonywania, rzeczywista gotowość do podjęcia zajęć oraz pozostawanie w dyspozycji pracodawcy, czyli możliwość natychmiastowego przystąpienia do pracy na wezwanie dyrektora.

Dlatego każdy przypadek należy oceniać indywidualnie.

Znaczenie mogą mieć m.in. plan zajęć, przyczyna ich odwołania, obecność i dyspozycyjność nauczyciela oraz polecenia wydawane przez dyrektora.

Co z godzinami ponadwymiarowymi w tygodniu, w którym przypada dzień wolny?

Nowelizacja doprecyzowała również zasady ustalania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w takich tygodniach.

Art. 35 ust. 3f Karty Nauczyciela reguluje sposób ustalania obowiązkowego tygodniowego wymiaru zajęć dla potrzeb obliczenia godzin ponadwymiarowych m.in. w tygodniach, w których występują dni usprawiedliwionej nieobecności nauczyciela, dni ustawowo wolne od pracy albo dni, w których dla nauczyciela nie zaplanowano zajęć.

Nie należy więc utożsamiać dwóch różnych problemów: prawa do wynagrodzenia za konkretną niezrealizowaną godzinę ponadwymiarową oraz sposobu obliczenia liczby godzin ponadwymiarowych w danym tygodniu.

A co z maturą i egzaminem ósmoklasisty?

W praktyce szczególne wątpliwości powstały w odniesieniu do dni egzaminów zewnętrznych.

Problem dotyczy zwłaszcza nauczycieli, którzy w czasie swoich planowych godzin uczestniczą w komisjach egzaminacyjnych albo nie mogą przeprowadzić zaplanowanych zajęć ze względu na organizację egzaminu.

Nie należy automatycznie przenosić zasad dotyczących np. wycieczki klasy na każdą sytuację egzaminacyjną. W przypadku egzaminów znaczenie może mieć sposób organizacji pracy szkoły, charakter czynności wykonywanych przez nauczyciela oraz to, czy i jakie zajęcia były dla niego zaplanowane.

Dlatego sprawy dotyczące utraty wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w dniach egzaminacyjnych wymagają analizy konkretnej sytuacji.

Nowe przepisy działają również wstecz – od 1 września 2025 r.

To bardzo istotne.

Nowe brzmienie art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela weszło w życie 1 stycznia 2026 r., ale ustawodawca nakazał stosować je do ustalania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe przypadające do realizacji już od 1 września 2025 r.

Oznaczało to konieczność ponownego rozliczenia części godzin z okresu od września do grudnia 2025 r.

Jeżeli nauczyciel nie otrzymał wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe z tego okresu, warto sprawdzić, czy rozliczenie zostało dokonane prawidłowo.

Przykłady

Klasa wyjechała na wycieczkę. Nauczyciel miał zaplanowaną godzinę ponadwymiarową i był gotowy do prowadzenia zajęć – co do zasady zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Uczeń nauczania indywidualnego nie przyszedł na zajęcia. Jeżeli nauczyciel pozostawał gotowy do ich przeprowadzenia – co do zasady wynagrodzenie przysługuje.

Dyrektor nie przydzielił nauczycielowi żadnych innych czynności. Samo nieprzydzielenie innego zadania nie pozbawia nauczyciela wynagrodzenia, jeżeli spełnione zostały przesłanki z art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela.

Zajęcia nie odbyły się z przyczyny dotyczącej samego nauczyciela. Nie można wówczas automatycznie powołać się na art. 35 ust. 3e. Konieczne jest ustalenie podstawy nieobecności oraz przepisów regulujących wynagrodzenie w tej konkretnej sytuacji.

W szkole odbywała się matura lub egzamin ósmoklasisty. Takiej sytuacji nie należy oceniać automatycznie. Wymaga sprawdzenia organizacji pracy szkoły i sytuacji konkretnego nauczyciela.

Co zrobić, gdy szkoła nie wypłaciła wynagrodzenia?

W pierwszej kolejności warto ustalić:

1. które konkretnie godziny ponadwymiarowe nie zostały opłacone,
2. z jakiej przyczyny zajęcia się nie odbyły,
3. czy nauczyciel był gotowy do ich przeprowadzenia,
4. w jaki sposób szkoła obliczyła wynagrodzenie,
5. czy dyrektor wskazał podstawę odmowy zapłaty.

Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy wynagrodzenie zostało naliczone zgodnie z Kartą Nauczyciela.

Podsumowanie

Od 2026 r. punktem wyjścia nie powinno być pytanie: „czy lekcja faktycznie się odbyła?”

Trzeba przede wszystkim ustalić: czy niezrealizowanie przydzielonych zajęć nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela i czy nauczyciel pozostawał gotowy do ich realizacji.

Jeżeli oba warunki są spełnione, art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela przewiduje prawo do wynagrodzenia za godzinę ponadwymiarową mimo niezrealizowania zajęć.

Masz problem z rozliczeniem godzin ponadwymiarowych nauczyciela?

Jeżeli szkoła odmówiła wypłaty wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe albo sposób ich rozliczenia budzi wątpliwości, kancelaria może przeanalizować dokumenty i ocenić zasadność roszczenia. Zobacz też, jak wyglądają inne spory pracownicze nauczycieli – np. gdy szkoła zmienia stanowisko nauczyciela bez pisemnego aneksu albo gdy dyrektor nie dopuszcza nauczyciela do pracy.

adwokat Marcin Gębicki
Kancelaria Adwokacka w Chełmie · Skontaktuj się w sprawie rozliczenia godzin ponadwymiarowych

Źródła: obowiązujący tekst jednolity Karty Nauczyciela · wyjaśnienia Ministerstwa Edukacji Narodowej dotyczące godzin ponadwymiarowych